وقتی حرف از راهاندازی موتورهای سهفاز و تجهیزات صنعتی میزنیم، اولین چیزی که باید بهش توجه کنیم، بحث ایمنی و حفاظت از مدارهاست. یکی از مهمترین ابزارهای حفاظتی که توی برق صنعتی حسابی کاربرد داره، بی متاله. حالا نقشه مدار بی متال دقیقاً همون چیزیه که باید بلد باشی تا بتونی بی متال رو به درستی توی مدار قرار بدی و ازش نهایت استفاده رو ببری.بی متال یه رله حرارتیه که وظیفهش محافظت از موتور در برابر اضافهبار هست. این قطعه به ظاهر ساده، توی خیلی از تابلو برقها حضور داره، اما عملکردش کاملاً تخصصیه. اگه بخوای بی متال باکیفیتی مثل بی متال اشنایدر تهیه کنی، باید بدونی که دقیقاً چطوری نصبش کنی و چطور نقشه مدارش رو بخونی.
معرفی اجزای اصلی مدار بی متال
برای اینکه شماتیک مدار بی متال رو بهتر درک کنیم، باید اول بدونیم این قطعه از چه بخشهایی تشکیل شده. بی متال از ترکیب دو فلز با ضریب انبساط متفاوت ساخته شده که وقتی جریان عبوری از حد مجاز فراتر بره، گرم میشن و خم میشن. همین خم شدن باعث میشه کنتاکت داخلی اون باز یا بسته بشه.
این قطعه معمولاً دارای تیغههای کمکی NO و NC، پیچ تنظیم جریان، ترمینالهای اتصال به کنتاکتور و سیستم ریست دستی یا خودکار هست. همین اجزا باعث میشن طرز کار بی متال قابل کنترل و دقیق باشه و بشه اونو توی انواع مدار فرمان و قدرت استفاده کرد.
آیا نیدانید مدار فرمان کنتاکتور و بیمتال چیست؟
بی متال چگونه در مدار فرمان قرار میگیرد؟
در سیستمهای الکتریکی، مخصوصاً مدارهایی که کنترل موتور سهفاز رو برعهده دارن، استفاده از بی متال خیلی رایجه. معمولاً در نقشه مدار فرمان بی متال، خروجی تیغه بسته (NC) بی متال بهصورت سری با بوبین کنتاکتور بسته میشه. این طراحی باعث میشه در صورتی که جریان بیش از حد مجاز بشه، تیغه باز شه و مسیر تغذیه بوبین قطع بشه، در نتیجه موتور خاموش بشه.نصب درست بی متال در مدار فرمان، میتونه از آسیبهای جدی به تجهیزات جلوگیری کنه. اگه نقشه مدار بی متال رو بهدرستی دنبال کنی، هم نصب راحتتری خواهی داشت و هم عملکرد بینقصتری از مدار میگیری.
نحوه عملکرد بی متال در مدار
اگه بخوای بفهمی عملکرد بی متال در مدار چطوره، باید بدونی که این قطعه بر پایه خاصیت فیزیکی فلزات ساخته شده. وقتی جریان عبوری از موتور زیاد میشه، بی متال هم گرم میشه. دو فلز متفاوت داخل اون، با سرعتهای متفاوتی منبسط میشن و باعث خم شدن تیغه فلزی میشن. این تیغه مکانیکی، یه کنتاکت رو باز میکنه و برق مدار فرمان رو قطع میکنه.یکی از نکات جذاب بی متال اینه که به صورت تاخیری عمل میکنه؛ یعنی اگه جریان برای چند لحظه زیاد بشه، فوراً قطع نمیکنه. این ویژگی، از قطعهای بیمورد جلوگیری میکنه و باعث میشه عملکرد موتور در شرایط ناپایدار پایدارتر بمونه.
نقشه بی متال در مدار قدرت و مدار فرمان
یکی از مزایای بی متال اینه که هم در مدار قدرت و هم در مدار فرمان قابل استفادهست. در نقشه مدار بی متال، جایگاه این قطعه دقیقاً بعد از کنتاکتور و قبل از موتور مشخص میشه. این یعنی جریان اصلی موتور از داخل بی متال عبور میکنه و اگه مشکلی پیش بیاد، بی متال خیلی سریع وارد عمل میشه.در مدار فرمان هم، تیغه NC بی متال توی مسیر تغذیه بوبین کنتاکتور بسته میشه. با این طراحی، اگه اضافهبار اتفاق بیفته، بی متال با قطع مسیر فرمان، عملکرد موتور رو متوقف میکنه. بنابراین در هر دو قسمت، نقش کلیدی داره.
نقش بی متال در حفاظت از موتور
اگه یه موتور صنعتی بدون حفاظت استفاده بشه، به راحتی ممکنه دچار سوختگی یا آسیب جدی بشه. بی متال دقیقاً برای همین طراحی شده که از موتور محافظت کنه. وقتی بی متال در تابلو برق نصب بشه، جریان عبوری از موتور رو کنترل میکنه و در صورت نیاز، جریان رو قطع میکنه.در مدار فرمان موتور سه فاز با بی متال، بی متال یکی از حیاتیترین قطعاته. با قرار گرفتن توی مسیر تغذیه بوبین، عملکرد قطع اضطراری رو اجرا میکنه. این یعنی وقتی موتورت بیشتر از توانش کار کنه، بی متال وارد عمل میشه و همه چیزو خاموش میکنه، اونم بهصورت ایمن و بدون شوک.
نمونه شماتیک مدار بی متال
برای اینکه بهتر بفهمی نقشه مدار بی متال چطور بسته میشه، یه مثال ساده رو بررسی کنیم:
اجزای مورد نیاز:
- کلید سه فاز ورودی
- کنتاکتور
- بی متال
- موتور
- شستی استارت و استپ
نحوه اتصال به این صورت هست:
- برق سه فاز ابتدا وارد کنتاکتور میشه.
- خروجی کنتاکتور وارد بی متال میشه.
- از خروجی بی متال مستقیماً به موتور میره.
- در مدار فرمان، تیغه بسته (NC) بی متال بین شستی استارت و بوبین کنتاکتور قرار میگیره.
این طراحی ساده و کاربردی، به خوبی نقش بی متال و کنتاکتور رو نشون میده. توی این مدار، اگه جریان زیاد بشه، بی متال بلافاصله مدار فرمان رو قطع میکنه.
نکات مهم در طراحی و نصب مدار بی متال
موقع طراحی و نصب مدار بی متال باید دقت کنی که نکات اصولی رعایت بشن. مثلاً جریان بی متال حتماً باید با جریان نامی موتور یکی باشه. اگه بی متال ضعیفتر از نیاز انتخاب بشه، زود بهزود قطع میکنه و اگه قویتر باشه، دیر وارد عمل میشه و ممکنه موتور آسیب ببینه.
از طرفی، نحوه سیمکشی بی متال خیلی مهمه. سیمکشی باید تمیز، محکم و بدون اتصالات شل باشه. بی متال هم باید به درستی روی کنتاکتور سوار بشه. بعضی وقتا چون درست نصب نمیشه، خوب عمل نمیکنه و باعث خطای عملکرد میشه.
خطاهای رایج در بستن مدار بی متال
درست مثل بقیه بخشهای برق صنعتی، اینجا هم اشتباهات رایجی وجود داره. اگه بدونی نحوه قرار گرفتن بی متال در مدار چطوری باید باشه، از این اشتباهات دور میمونی. اشتباهاتی مثل:
- استفاده از بی متال با ظرفیت نادرست
- نصب اشتباه روی کنتاکتور
- اتصال تیغه NO به جای NC در مدار فرمان
- سفت نکردن پیچهای اتصال
همه این اشتباهات میتونن باعث عملکرد نادرست مدار بشن و حتی به موتور آسیب برسونن.
آیا میدانید کابلشو بیمتال چیست ؟
اگر نظر یا تجربه ای در این زمینه دارید، خوشحال می شویم که آن را از طریق بخش دیدگاه ها با ما و دیگر کاربران سایت در میان بزارید.
جمعبندی
در نهایت، بدون شک نقشه مدار بی متال یکی از مهمترین چیزهایی هست که هر کسی که با برق صنعتی کار میکنه باید بلد باشه. چون بی متال یه قطعه سادهست که اگه به درستی استفاده بشه، میتونه کلی از هزینههای تعمیرات و خرابی جلوگیری کنه. پس اگه میخوای توی طراحی مدار فرمان و مدار قدرت دقیق عمل کنی، حتماً با نقشه بی متال آشنا باش و ازش بهدرستی استفاده کن. اگه دنبال خرید بی متال اشنایدر یا یه بی متال اصل و مطمئنی، فروشگاه داماس کالا یه گزینه خوبه که انواع بی متال از برندهایی مثل اشنایدر، زیمنس و هیوندا رو ارائه میده. در نهایت، با یه طراحی درست، نقشه مدار بی متال میتونه مثل یه محافظ حرفهای همیشه پشت موتورت باشه.
سوالات متداول
بی متال چیست و چه کاربردی دارد؟
بی متال یک رله حرارتی است که از موتور در برابر اضافهبار محافظت میکند.
نقشه مدار بی متال شامل چه اجزایی است؟
کلید سه فاز، کنتاکتور، بی متال، شستی استارت و استپ و موتور سهفاز.
بی متال در مدار فرمان چطور عمل میکند؟
با قطع تیغه NC، جریان به بوبین کنتاکتور نمیرسد و موتور خاموش میشود.
تفاوت بی متال با فیوز در چیست؟
فیوز جریان را سریع قطع میکند، ولی بی متال بهصورت تأخیری عمل کرده و مخصوص اضافهبار است.
بهترین برند برای خرید بی متال چیست؟
برند اشنایدر یکی از بهترین گزینهها برای خرید بی متال اشنایدر است.